«Σχολείο» για γονείς παιδιών με διατροφικές διαταραχές

Από την Κέλλυ Φαναριώτη

Σ’ένα μικρό γραφείο της οδού Σανταρόζα στο κέντρο της Αθήνας πραγματοποιούνται δύο φορές το μήνα συναντήσεις της ομάδας «Επιστρέφω», η οποία αποτελείται από γονείς παιδιών με διατροφικές διαταραχές. Άνθρωποι όλων των κοινωνικών στρωμάτων, από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, κάθε 15 ημέρες μοιράζονται το γολγοθά που περνούν βλέποντας τα παιδιά τους να έρχονται αντιμέτωπα με τη μάστιγα της εποχής. Μαζί τους κάθε φορά βρίσκεται κι ένας επιστήμονας, ψυχολόγος, ψυχίατρος ή διατροφολόγος του Αιγινήτειου νοσοκομείου, του μοναδικού στην Ελλάδα που διαθέτει προσωπικό με ειδίκευση στη διαταραχή πρόσληψης τροφής.

«Ο αριθμός των γονέων με παιδιά που πάσχουν από ψυχογενή ανορεξία ή βουλιμία αυξάνεται όσο περνά ο καιρός. Έρχονται σε εμάς ακόμη και αυθημερόν από την επαρχία διότι δεν υπάρχει καμιά δομή με εξειδικευμένο προσωπικό στις διατροφικές διαταραχές στη χώρα μας κι αυτό είναι μεγάλο πρόβλημα», μου λέει η πρόεδρος του συλλόγου Έφη Γλύνη. Το ίδιο παράπονο εξέφρασε και η 55χρονη κ. Στέλλα που τον τελευταίο χρόνο δεν έχει χάσει καμιά συνάντηση. Μόλις διαπίστωσε ότι η 30χρονη κόρης της πάσχει από βουλιμία, ζήτησε βοήθεια από γιατρούς που με τη σειρά τους την παρέπεμψαν στον σύλλογο «Επιστρέφω». «Έβλεπα το παιδί μου να καταστρέφεται. Έτρωγε απίστευτες ποσότητες φαγητού, ωστόσο διατηρούσε βάρος 48 κιλών. Όταν διαπίστωσα ότι προκαλούσε στον εαυτό της εμετό κάθε φορά, πανικοβλήθηκα», αναφέρει τονίζοντας πως οι συναντήσεις της με άλλους γονείς που αντιμετωπίζουν παρόμοιο πρόβλημα με τα παιδιά τους, την έχουν βοηθήσει πολύ. «Με βοήθησαν πάρα πολύ οι συναντήσεις. Γίνεται ένα είδος ψυχοθεραπείας σε εμάς τους γονείς ώστε να μπορέσουμε να καταλάβουμε πώς λειτουργεί η ψυχοσύνθεση των παιδιών μας. Η αλλαγή ξεκίνησε πρώτα από εμένα, έμαθα δηλαδή πως να προσεγγίζω σωστά το παιδί μου και μετά είδα τα πρώτα σημάδια βελτίωσης και επάνω του», σημειώνει. Εκείνο που έχει ιδιαίτερη σημασία κατά την ίδια είναι η ενημέρωση του κόσμου προκειμένου το στενό περιβάλλον του πάσχοντα να αντιληφθεί έγκαιρα τα συμπτώματα. «Πρέπει να γίνει γνωστό πως πρόκειται για νόσο κι όχι για μια μόδα ή κακή συνήθεια που έχουν τα παιδιά. Η κόρη μου έχει εμμονή να τρώει μόνο σε μικρό πιάτο, τεμαχίζει σε πολύ μικρά κομμάτια τις τροφές και πάντα υπάρχει κρυμμένο φαγητό στο δωμάτιό της». Εκείνο που της έκανε ιδιαίτερη εντύπωση είναι το γεγονός πως τόσο η ίδια όσο και ο σύζυγός της μεγάλωσαν τα δυο τους παιδιά χωρίς να δίνουν καθόλου σημασία στην εμφάνιση. Μάλιστα, όπως λέει, η κόρη της είχε πάντα ένα καλλίγραμμο σώμα χωρίς να κοπιάζει ιδιαίτερα στο γυμναστήριο ή να ακολουθεί εξαντλητικές δίαιτες. «Πιθανότατα θέλει να καλύψει κάποια κενά συναισθηματικά, το σύμπτωμα είναι η βουλιμία αλλά από κάτω υποβόσκει κάτι άλλο».

Πλέον η κόρη της συνεχίζει να τρώει με τους ίδιους ρυθμούς αποβάλλοντας αμέσως την τροφή μετά την ολοκλήρωση του γεύματος, ωστόσο, όπως εξηγεί η μητέρα της, έκανε το πρώτο βήμα διότι δέχθηκε να τη δει γιατρός και να κάνει εξετάσεις προκειμένου να δει σε τι κατάσταση βρίσκεται η υγεία της. «Σταμάτησα να την παρακολουθώ, ξέρω ότι το συνεχίζει αλλά τη βλέπω σε πολύ καλύτερη ψυχολογική κατάσταση. Ξέρει ότι είμαι στην ομάδα. Την έχει βοηθήσει πολύ το ότι την έχουμε ανακαλύψει διότι αισθάνεται ότι δεν είναι μόνη της. Έχει δεχθεί να πάει σε γιατρό, να κάνει εξετάσεις και να παρακολουθείται από έναν παθολόγο. Έχει γενικά μια βελτίωση στη ζωή της».

 

«Ο τζόγος με οδήγησε στα πρόθυρα της αυτοκτονίας»

Από την Κέλλυ Φαναριώτη 

«O τζόγος σε ντύνει με ενα συγκεκριμένο ρουχο, το οποίο κολλάει επάνω σου και για να το βγάλεις πρέπει να γδάρεις το δέρμα σου, να βγάλεις καινούριο». Με τα παραπάνω λόγια  o 40χρονος Παναγιώτης μου περιγράφει τον γολγοθά της εξάρτησης που έζησε από τα τυχερά παιχνίδια . Τα οικονομικά και επαγγελματικά προβλήματα που βίωνε σε συνδυασμό με το οικογενειακό του υπόβαθρο, τον οδήγησαν σταδιακά στη μέθη του τζόγου. Το αποτέλεσμα ήταν να χάσει μέσα σε δύο χρόνια το ποσό των 10.000 ευρώ και να φτάσει στο έσχατο – όπως το χαρακτηρίζει – σημείο, να βάλει ενέχυρο τη βέρα του και τα βαφτιστικά κοσμήματα των παιδιών του.

«Ήμουν πέντε μήνες απλήρωτος στη δουλειά μου, τα έξοδα έτρεχαν ενώ παράλληλα αντιμετώπιζα και κάποια οικογενειακά προβλήματα. Μια μέρα λοιπόν, χωρίς να υπάρχει ιδιαίτερος λόγος, έπαιξα. Όσο περνούσε ο καιρός, το έκανα όλο και συχνότερα προκειμένου να κερδίζω χρήματα αλλά και να ξεφεύγω από την άσχημη καθημερινότητά μου. Όμως από κάποιο σημείο η κατάσταση ξέφυγε. Η αδρεναλίνη που μου προσέφερε το παιχνίδι δε μπορούσε να συγκριθεί με τίποτα άλλο. Δε μπορούσα να ζήσω χωρίς αυτό και έκανα ανήθικα πράγματα, κορόιδεψα πολλούς ανθρώπους για να ικανοποιήσω την ανάγκη μου αυτή», αναφέρει ο ίδιος περιγράφοντας το πώς έπεσε στην παγίδα των τυχερών παιχνιδιών. Τα ψέματα προς τη σύζυγό του διαδέχονταν το ένα το άλλο ενώ έβλεπε τα παιδιά του να μεγαλώνουν χωρίς ουσιαστικά να βρίσκεται δίπλα τους. Όπως διηγείται, επί δύο χρόνια αρνιόταν να πάει κάποια βόλτα με τη σύζυγό του, έβρισκε συνέχεια δικαιολογίες για να μην το κάνει και αντ’αυτού προτιμούσε να μένει μόνος στο σπίτι. «Ήμουν μονίμως με το κινητό στο χέρι προκειμένου να μάθω αν κέρδισα αναζητώντας παράλληλα κάποια διαφορετική στρατηγική, η οποία θα μου αποφέρει χρήματα και θα νιώσω ευχαρίστηση», σημειώνει. ‘Οσο περνούσε ο καιρός η κατάστασή του επιδεινωνόταν ώσπου αναγκάστηκε να εκμυστηρευτεί στη σύζυγό του όλα όσα βίωνε τα τελευταία χρόνια. «Πήρε τα παιδιά και έφυγε από το σπίτι. Η στιγμή που άνοιξε την πόρτα και με εγκατέλειψε, μου προκάλεσε για  πρώτη φορά στη ζωή μου την επιθυμία να αυτοκτονήσω. Ήθελα να βγω στο μπαλκόνι και να βουτήξω στο κενό». Πλέον, ο Παναγιώτης είναι 503 ημέρες «καθαρός» από το τζόγο κι αυτό χάρη στο πρόγραμμα απεξάρτησης που παρακολουθεί τους τελευταίους 20 μήνες στο ΚΕΘΕΑ -ΑΛΦΑ. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει ατομική ψυχοθεραπεία αλλά και ομαδικές συναντήσεις, στις οποίες δεκάδες πάσχοντες συναντιούνται και ανταλλάζουν απόψεις για τα βιώματά τους. Επιπλέον, οι συγγενείς ή οι στενοί φίλοι του πάσχοντος έχουν τη δυνατότητα να παρακολουθήσουν ειδικά σεμινάρια προκειμένου να καταφέρουν να αντιμετωπίσουν με σωστό τρόπο το άτομο του περιβάλλοντός τους που κάνει παθολογική χρήση.

Τι είναι όμως αυτό που κάνει τα τυχερά παιχνίδια εθιστικά; Η ψυχολόγος και υπεύθυνη του προγράμματος του ΚΕΘΕΑ – ΑΛΦΑ Ελένη Βοτίκα ξεκαθαρίζει πως πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο που δεν μπορεί να αποδοθεί σε μια συγκεκριμένη αιτία. «Παίζει ρόλο το ίδιο το άτομο, η ψυχοσύνθεσή του, η ιστορία που κουβαλά, η οικογένειά του αλλά και η κατάσταση της κοινωνίας. Είναι δηλαδή πολλά κομμάτια μαζί που έρχονται και συνδέονται σε κάθε άνθρωπο και τον οδηγούν στην εξάρτηση». Σύμφωνα με την ίδια, τα συμπτώματα εκείνου που παίζει παθολογικά περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων τη νευρικότητα, τα συνεχή ψέματα προκειμένου να δικαιολογηθούν τα χρηματικά ποσά που χάνονται από το κοινό οικογενειακό ταμείο ή εκείνο της δουλειάς καθώς και το δανεισμό από πρόσωπα του ευρύτερου περιβάλλοντος. Αυτή τη στιγμή το πρόγραμμα του ΚΕΘΕΑ – ΑΛΦΑ παρακολουθούν περίπου 90 άνθρωποι όλων των κοινωνικών στρωμάτων και μορφωτικών επιπέδων. «Δεν κάνει διακρίσεις, μπορεί να συμβεί στον καθένα μας», διευκρινίζει η ψυχολόγος.

Το πρόγραμμα της απεξάρτησης διαρκεί δύο χρόνια και το πιο δύσκολο στάδιο είναι, σύμφωνα με την ίδια, η ψυχική απεξάρτηση, το να μπορέσει δηλαδή ο άνθρωπος να κατανοήσει τους λόγους που τον οδήγησαν στο να εξαρτηθεί από το τζόγο. Ενδεικτική είναι η περίπτωση του Παναγιώτη που πλέον ζει ξανά μαζί με την οικογένειά του αφού πρώτα, όπως λέει, κατόρθωσε να βρει τον εαυτό του. «Η απεξάρτηση δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Έμαθα όμως να βλέπω τα πάντα με διαφορετική οπτική και να έχω εγώ τον έλεγχο του εαυτού μου. Προβλήματα πάντα θα υπάρχουν στη ζωή αλλά  με το τζόγο δεν πρόκειται να λυθούν», εξηγεί.

Οικονομική κρίση

Η μακρόχρονη οικονομική κρίση και οι πληγές της εθνικής καταστροφής, κάνουν αρκετούς ανθρώπους να εναποθέτουν τις ελπίδες τους στα τυχερά παιχνίδια , κατά την κ. Βοτίκα: «Όταν υπάρχει ανεργία και ανατροπές στις ζωές των ανθρώπων, πολλές φορές μπορεί να καταφύγουν σε τυχερά παιχνίδια, χωρίς φυσικά αυτό να σημαίνει πως θα εξαρτηθούν. Εμπειρικά, πάντως, σας λέω ότι όσο περνά ο καιρός, οι εξαρτημένοι αυξάνονται και τα τηλεφωνήματα που δεχόμαστε για βοήθεια πληθαίνουν».

Παλαιοπωλείο ανθρωπιάς από άστεγους

Από την Κέλλυ Φαναριώτη

Όταν πριν από κάποια χρόνια έχασε τη δουλειά του, ο 68χρονος Λεωνίδας Κουρσούμης, απόφοιτος του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου και πρώην εργαζόμενος σε εκδοτικό οίκο, δεν φανταζόταν την τροπή που θα έπαιρνε η ζωή του. Αρχικά έκανε δουλειές του ποδαριού, οι οποίες όμως δεν επαρκούσαν για να καλύψει τα βιοποριστικά έξοδά του, και όταν το οικονομικό απόθεμά του τέλειωσε, έμεινε άστεγος.

Στη διάρκεια της βίαιης αυτής πραγματικότητας που κλήθηκε να αντιμετωπίσει μάζευε βιβλία από κάδους σκουπιδιών, τα οποία στη συνέχεια μεταπωλούσε σε παλαιοπωλεία στο Μοναστηράκι προκειμένου να βγάζει κάποια χρήματα. Πριν από περίπου δύο μήνες σκέφτηκε να απευθύνει μέσα από τη σελίδα του στο facebook έκκληση προς τους διαδικτυακούς φίλους του προκειμένου να του δωρίσουν βιβλία που δεν χρειάζονται πια.

Στόχος του είναι μαζί με άλλους δύο ανέστιους άνδρες να δημιουργήσουν ένα αυτοοργανωμένο παλαιοπωλείο προκειμένου να καταφέρουν να σταθούν και πάλι στα πόδια τους. «Η ανταπόκριση του κόσμου ήταν συγκινητική, έχω μαζέψει χιλιάδες βιβλία. Προτιμούσα να κρατώ μικρό καλάθι, αλλά ο κόσμος έδειξε την ανθρωπιά του», μου λέει.

Το προσεχές Σαββατοκύριακο 16 και 17 Μαρτίου στο νούμερο 132 της οδού Πειραιώς θα διοργανώσει ένα παζάρι με τα βιβλία που έχει ως τώρα μαζέψει. «Σκοπός μας είναι να δημιουργηθεί ένας μόνιμος χώρος, ένα παλαιοπωλείο, όπου θα δουλέψουμε δύο άνθρωποι προκειμένου να έχουμε ένα μεροκάματο, να μείνουμε κάπου. Στην πορεία θα δούμε με ποιον τρόπο αυτό μπορεί να εξελιχθεί» σημειώνει.

Πάντως, η απόφασή του να μιλήσει δημόσια για την κατάστασή του μέσα από το προφίλ του δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Όπως παραδέχεται, δεν είχε μιλήσει σε κανέναν για τις συνθήκες υπό τις οποίες αναγκάστηκε να ζει, ούτε καν στους πιο κοντινούς του. «Ντρεπόμουν τι θα πουν οι φίλοι και οι γνωστοί, οι οποίοι δεν έδειξαν κανένα ενδιαφέρον όσο καιρό έψαχνα δουλειά. Όταν μίλησα για την κατάστασή μου, απελευθερώθηκα. Τελικά, κατάλαβα ότι μπορεί να συμβεί στον οποιονδήποτε, δεν είναι ντροπή να είσαι άστεγος» καταλήγει.

Εικονική ξενάγηση στο «μουσείο» του Α’ Νεκροταφείου Αθηνών

Από την Κέλλυ Φαναριώτη 

Από κάποιους έχει χαρακτηριστεί ως η σημαντικότερη γλυπτοθήκη της Ελλάδας καθώς κοσμείται από έργα υψηλής αισθητικής που φιλοτέχνησαν σπουδαίοι εκπρόσωποι του είδους ενώ άλλοι το έχουν ονομάσει «υπαίθριο σχολείο Ιστορίας» διότι εντός του κείτονται οι εμβληματικότερες προσωπικότητες που πέρασαν από τον τόπο τον περασμένο αιώνα. Διασχίζοντας κανείς την είσοδο του Α’ Νεκροταφείου Αθηνών, εκτός από τη γαλήνη που θα αισθανθεί από τα τεράστια υπεραιωνόβια δέντρα, θα νιώσει σίγουρα δέος μπροστά στους μεγαλοπρεπής τάφους του Μιχαήλ Τοσίτσα και του Γεωργίου Αβέρωφ, δύο μόνο από τα απαράμιλλης ομορφιάς έργα που βρίσκονται εκεί.

Ο επιβλητικός τάφος του Μιχαήλ Τοσίτσα

 

Ο τάφος του εθνικού μας ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ

 σπάνια αυτή ομορφιά αλλά και η μεγάλη, γεμάτη ανατροπές, ιστορία που τα συνοδεύει, ώθησε δύο γυναίκες, τη Λίντα Θεοδώρου και τη Φίλια Ξυλά – Παττακού να ξεκινήσουν πριν από τρία χρόνια μια προσπάθεια χαρτογράφησης του Πρώτου Νεκροταφείου στο διαδίκτυο, μέσα από το μπλογκ τους : «Το Πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών: Σμιλεύοντας τις Προσωπικότητες» που θα βρείτε στην ηλεκτρονική διεύθυνση: athensfirstcemeteryingreek.blogspot.com. «Τον πρώτο μήνα ερχόμασταν κυριολεκτικά κάθε μέρα προκειμένου να μάθουμε το χώρο, ο οποίος είναι χαοτικός και είναι πολύ εύκολο να χαθείς», μου λένε οι ίδιες ενώ παράλληλα με ξεναγούν στο τμήμα Πολυτελείας του νεκροταφείου. Εμπνευσμένες από το Κοιμητήριο του Περ-Λασαίζ στο Παρίσι, το οποίο βρίσκεται στη λίστα με τα δέκα μέρη που πρέπει να επισκεφθεί ένας τουρίστας στην πόλη του Φωτός, πήραν ανά χείρας τη φωτογραφική τους μηχανή και ένα σημειωματάριο και ξεκίνησαν τη δουλειά. «Είναι κρίμα να μην υπάρχει στον τουριστικό χάρτη της Αθήνας το Πρώτο Νεκροταφείο, πρόκειται για έναν θησαυρό που οι τουρίστες αλλά και οι Αθηναίοι λάτρεις της Ιστορίας θα χαρούν να ανακαλύψουν», αναφέρουν ενώ σταματάμε μπροστά από την περίφημη Κοιμωμένη του Γιαννούλη Χαλεπά. Η ιστορία του όμορφου αυτού αγάλματος είναι λίγο πολύ γνωστή, όχι μόνο λόγω της καλαισθησίας του αλλά και εξαιτίας του μύθου που έχει δημιουργηθεί γύρω του. Σύμφωνα λοιπόν με την πρώτη εκδοχή, η 18χρονη Σοφία Αφεντάκη που ήταν μια από τις πιο όμορφες κοπέλες της Αθήνας στα τέλη του 19ου αιώνα, ήπιε δηλητήριο και αυτοκτόνησε εξαιτίας ενός έρωτα. Το δεύτερο σενάριο κάνει λόγο για φυματίωση, από την οποία προήλθε και ο θάνατος της 18χρονης. Το γλυπτό που δημιούργησε ο Γιαννούλης Χαλεπάς έπειτα από παραγγελία των γονιών της το 1880, κρατά έως σήμερα ζωντανή τη φήμη του Τήνιου καλλιτέχνη.

Το αριστούργημα του Γιαννούλη Χαλεπά στον τάφο της Σοφίας Αφεντάκη

«Το κοιμητήριο αυτό δεν έχει τίποτα να ζηλέψει από αντίστοιχα του εξωτερικού. Το μόνο που χρειάζεται είναι ένας αναλυτικός χάρτης στην είσοδο, ο οποίος θα εξηγεί σε ποιο σημείο βρίσκεται το καθετί. Απαραίτητοι επίσης είναι και οι ξεναγοί που θα αναλύουν στους επισκέπτες την ιστορία του προσώπου που είναι θαμμένο στο κάθε σημείο». Αυτό ακριβώς κάνουν η Λίντα Θεοδώρου και η Φίλια Παττακού στο μπλογκ τους, το οποίο είναι γραμμένο στα ελληνικά και τα αγγλικά. Το εγχείρημα δεν ήταν καθόλου εύκολο, ειδικότερα για την κ. Παττακού που τα πρωινά εργάζεται σε υπηρεσία του υπουργείου Εσωτερικών. «Όλο αυτό απαιτεί πολλές ώρες μελέτης της ελληνικής Ιστορίας και, φυσικά, συνεχή παρουσία στο νεκροταφείο διότι τα γλυπτά είναι κυριολεκτικά πάρα πολλά», σημειώνει.

Εκτός από τις πολύτιμες γνώσεις που τους έχει χαρίσει η ενασχόληση με την καταγραφή των σπουδαίων προσωπικοτήτων των Γραμμάτων και των Τεχνών που θάφτηκαν εκεί, βίωσαν και κάποιες ιδιαίτερα συγκινητικές στιγμές. Ενδεικτική είναι η περίπτωση ενός κυρίου που στεκόταν προσοχή μπροστά από τον τάφο του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. «Παρατηρούσα αυτόν τον άνθρωπο και το δέος με το οποίο στεκόταν μπροστά από το σημείο που κείτεται ο Γέρος του Μοριά και προσπαθούσα να διαβάσω τη σκέψη του. Σίγουρα εκείνη την ώρα περνούσε από το μυαλό του ολόκληρη η ιστορία της Επανάστασης του 1821», περιγράφει βουρκωμένη η κ. Παττακού.

Ο τάφος του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη

Ανταπόκριση

Το μπλογκ τους που ξεκίνησε με πολύ μεράκι το 2016, σήμερα, τρία σχεδόν χρόνια μετά, δέχεται επισκέψεις και σχόλια από κάθε γωνιά του κόσμου, γεγονός που μαρτυρά το μέγεθος της σημασίας και της ομορφιάς που περικλείεται στα 170 στρέμματα του κοιμητηρίου. «Οι αναγνώσεις στο αγγλόφωνο μπλογκ έχουν ξεπεράσει τις 18.000 και τα σχόλια που λαμβάνουμε είναι πολύ ενθαρρυντικά. Άνθρωποι από Ευρώπη, Ρωσία, Αμερική, ακόμη και Ινδία διαβάζουν για την ιστορία του τόπου μας και εντυπωσιάζονται. Ανάλογη ανταπόκριση έχει όμως και το ελληνόφωνο μπλογκ», εξηγούν οι δύο γυναίκες. Στόχος τους είναι να ολοκληρώσουν τη χαρτογράφηση του νεκροταφείου και να δουν κάποια στιγμή στο μέλλον τυπωμένο το έργο τους.

Ο τάφος της Σοφίας Βέμπο με το επίγραμμα του Μίμη Τραϊφόρου. «Σοφία μου αλύγιστη, η δόξα σου είναι τόση, που δεν μπορεί, δεν γίνεται πιο πάνω να ψηλώσει.Και η ψυχή σου ανέβηκε τόσο ψηλά απ’ το σώμα, που είσαι, Σοφία μου, ουρανός, δεν είσαι πλέον χώμα!»

Τελειώνοντας την ξενάγηση στο νεκροταφείο, κατευθυνόμαστε προς το σημείο που είναι θαμμένοι εκείνοι που άφησαν το δικό τους, μοναδικό, αποτύπωμα στην Τέχνη. Κυβέλη, Κάρολος Κουν, Μάνος Κατράκης, Μενέλαος Λουντέμης, Άγγελος Σικελιανός και Κωστής Παλαμάς είναι κάποιοι μόνο από τους εκπροσώπους του καλλιτεχνικού στερεώματος που «συναθροίζονται» εκεί. Οι περισσότεροι από τους τάφους αυτούς είναι λιτοί και σχεδόν παρατημένοι, εκτός από εκείνον της Έλλης Λαμπέτη, στον οποίο κάποιος, θέλοντας να αποτίσει φόρο τιμής στην «ιέρεια» της Υποκριτικής, φύτεψε πρόσφατα μια τριανταφυλλιά.

Ο τάφος του Άγγελου Σικελιανού

 

Ο τάφος της Κυβέλης. Ήταν μια από τις σπουδαιότερες Ελληνίδες ηθοποιούς

Τρεις σύγχρονοι «Ροβινσώνες» στο Αιγαίο

Από την Κέλλυ Φαναριώτη 

Αποκομμένα από τον σύγχρονο πολιτισμό σε ένα μικρό νησί μόλις 350 στρεμμάτων στα Δωδεκάνησα κατοικούν μόνα τους τρία αδέρφια ηλικίας 60, 65 και 77 ετών. Ζώντας σαν σύγχρονοι Ροβινσώνες Κρούσοι, παλεύουν καθημερινά για την επιβίωσή τους και τη διατήρηση της ελληνικότητας της περιοχής, αρνούμενοι πεισματικά να εγκαταλείψουν το Μαράθι, τον τόπο που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν.

Ένας εξ αυτών, ο 65χρονος Μιχάλης Κάβουρας, που κάθε πρωί υψώνει τη γαλανόλευκη στο μικρό λιμάνι του νησιού, ακούγεται με δυσκολία στην άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής, καθώς η περιοχή είναι δύσβατη και το σήμα αδύναμο. «Ένας κεραυνός πριν από έναν μήνα έκαψε τα πάντα και δεν έχω πια τηλεόραση και σταθερό τηλέφωνο. Εγώ και τα αδέρφια μου είμαστε πλήρως αποκομμένοι από τον κόσμο» αναφέρει, τονίζοντας ότι παρά τις αλλεπάλληλες κρούσεις που έκανε στην εταιρία παροχής κανένας δεν έχει ενδιαφερθεί.

«Αν χρειαστούμε οτιδήποτε το βράδυ, βγαίνουμε έξω από το σπίτι με τον φακό, καθώς δεν έχουμε ρεύμα τον τελευταίο χρόνο, και ανεβαίνουμε στο βουνό προκειμένου να βρούμε σήμα. Αναβιώνουμε στιγμές περασμένων δεκαετιών» συμπληρώνει. Όμως, τα προβλήματα για τον κ. Μιχάλη και τα αδέρφια του δεν σταματούν εδώ. Ο τόπος διαμονής τους, στον οποίο το ρεύμα έφτασε πριν από μόλις έξι χρόνια (!), είναι ξεχασμένος από τον Πολιτεία.

Ο ίδιος, έχοντας επιζήσει από δύο εμφράγματα, προσεύχεται καθημερινά να βγει η μέρα χωρίς προβλήματα, διότι στο νησί δεν υπάρχει γιατρός. Μάλιστα, στην ταβέρνα που διατηρεί στο Μαράθι και η οποία λειτουργεί μόνο λίγες ημέρες κάθε Αύγουστο, ένας νεαρός τουρίστας έχασε τη ζωή του.

«Δεν υπάρχει γιατρός εδώ ή στους Αρκιούς, που είναι πολύ κοντά, και ώσπου να βρούμε βάρκα και να τον μεταφέρουμε στο κοντινότερο νοσοκομείο που απέχει δύο ώρες πέθανε. Και τα άλλα δύο αδέρφια μου αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα υγείας αλλά κανείς δεν μας δίνει σημασία» λέει με παράπονο. Το έσοδά τους είναι εξαιρετικά περιορισμένα και προέρχονται κατά κύριο λόγο από την ταβέρνα που λειτουργούν λίγες ημέρες τον Αύγουστο.

Τα τρία αδέρφια επιβιώνουν με μεγάλη δυσκολία και η διατροφή τους βασίζεται κυρίως στα ψάρια.

«Δεν μπορούμε να είμαστε ποτέ σίγουροι ότι ο καιρός θα μας επιτρέψει να λάβουμε τρόφιμα. Φέτος τον χειμώνα το καΐκι έκανε έως και 15 μέρες να μας φέρει ψωμί. Ωστόσο, εγώ όχι μόνο πληρώνω τον ίδιο φόρο με κάποιον που ζει σε χωριό ή πόλη και μπορεί ανά πάσα στιγμή να πάει να αγοράσει τα τρόφιμα που θέλει, αλλά καλούμαι να δώσω και πέντε ευρώ στο καΐκι, το οποίο είναι ήδη επιδοτούμενο» λέει και καταλήγει: «Είμαι τόσο αγανακτισμένος, που φοβάμαι πως καμιά μέρα θα μου στρίψει και θα υψώσω την τουρκική σημαία».

Ιστορικός θησαυρός στο Δρομοκαΐτειο

Από την Κέλλυ Φαναριώτη

«Μετεβλήθη εντός μου κι ο ρυθμός του κόσμου», έγραψε μέσα από  τα αφιλόξενα δωμάτια του Δρομοκαΐτειου, όπου νοσηλεύτηκε σε ηλικία 42 ετών και πέθανε τέσσερα χρόνια αργότερα, ο μεγάλος Έλληνας λογοτέχνης και συγγραφέας του διηγήματος «Το αμάρτημα της μητρός μου», Γεώργιος Βυζηινός.

Ο παράφορος έρωτάς του για μια 14χρονη μαθήτριά του, τη Μπετίνα, την οποία πολιορκούσε διαρκώς επιθυμώντας να την παντρευτεί, αποτέλεσε την αφορμή για τον στενό του φίλο και τότε διευθυντή του Ωδείου Αθηνών, να τον μεταφέρει στο ψυχιατρείο. Βλέποντας ότι η κατάσταση του Βυζηινού χειροτέρευε, του υποσχέθηκε πως θα τον παντρέψει με την αγαπημένη του λίγο πιο έξω από την Αθήνα. Του φόρεσε γαμπριάτικο κοστούμι, καπέλο και με ένα κάρο τον οδήγησε στο «Δρομοκαΐτειο Φρενοκομείο» στις  9 Απριλίου 1892.  Η γνωμάτευση ήταν «γενική παράλυση των φρένων».

Το πρώτο ποίημα που έγραψε εντός των τειχών του ψυχιατρείου καθώς και πολλά άλλα ανέκδοτα έργα σπουδαίων προσώπων των γραμμάτων και των τεχνών που νοσηλεύτηκαν εκεί, στον κόσμο της παράνοιας,  τίθενται σήμερα στη διάθεση του κοινού στο μουσείο που στεγάζεται στον αύλειο χώρο του Δρομοκαΐτειου, στις παρυφές της Ιεράς Οδού.

«Ο επισκέπτης μπορεί να δει έργα τέχνης επιφανών ζωγράφων  όπως των Ανδρέα Κρυστάλλη και  Βαλεντίνου Ίλβες που φιλοτέχνησαν ενώ νοσηλεύονταν εδώ, πιστοποιητικά, ερωτικές επιστολές, χαμένα αντικείμενα ασθενών και πολλά άλλα», μου λέει ο υπεύθυνος του μουσείου Κώστας Παντελάκης. Ο ίδιος εργάζεται στην τεχνική υπηρεσία του νοσοκομείου τα τελευταία 30 χρόνια και ανέλαβε μαζί με έναν συνάδελφό του να συλλέξουν τον ιστορικό αυτό θησαυρό που ήταν παραπεταμένος στα πιο απίθανα σημεία εντός και εκτός του ψυχιατρείου. «Η έρευνά μας κράτησε πέντε περίπου χρόνια. Η χαρά μου ήταν απερίγραπτη κάθε φορά που έβρισκα κάτι που φανέρωνε την ιστορία του νοσοκομείου. Ένα από τα αντικείμενα μεγάλης σημασίας για την πορεία της ψυχιατρικής που εντόπισα πεταμένο σε ένα παλιό κλιμακοστάσιο, είναι μια συσκευή ηλεκτροσοκ», λέει περήφανα και προσθέτει: «τα αντικείμενα των ασθενών τα βρήκαμε σε δύο μεγάλες σακούλες σκουπιδιών. Δαχτυλίδια, ρολόγια, μουσικά όργανα, όλα ήταν ανακατεμένα με περιττώματα ποντικιών. Τα καθαρίσαμε, τα συντηρήσαμε και σήμερα εκτίθενται στο κοινό».

Προπολεμικά χαρτονομίσματα ασθενών

 

Τα πρώτα βιομηχανικά ψυχοτρόπα φάρμακα το 1950

Ανέκδοτες ερωτικές επιστολές του Κωστή Παλαμά

Στο μουσείο ο επισκέπτης θα δει μεταξύ άλλων χειρόγραφες επιστολές του Κωστή Παλαμά από την περίοδο που ήταν έφηβος. Μια καλοκαιρινή επίσκεψή του στο Αργοστόλι το 1876, τον έφερε αντιμέτωπο με τον πρώτο του έρωτα, την Ισαβέλλα. Μόλις επιστρέφει στην Αθήνα, εξομολογείται στον φίλο του και ποιητή Νικόλαο Καμπά τα συναισθήματά του για τη νεαρή κοπέλα και αποφασίζουν να γράψουν ο καθένας τους από μία ακροστιχίδα που φέρει το όνομα της Ισαβέλλας. Σε εκείνη την ακροστιχίδα ο Νικόλαος Καμπάς υπογράφει ως «Ωρίων».

 

Ακολούθησαν κι άλλα, πολλά ποιήματα και επιστολές που ο εθνικός μας ποιητής και μια από τις σπουδαιότερες πνευματικές φυσιογνωμίες της νεότερης Ελλάδας, έστειλε στην αγαπημένη του. Σαράντα χρόνια μετά, η 17χρονη ανιψιά της Ισαβέλλας, περνά το κατώφλι του ψυχιατρείου προκειμένου να νοσηλευτεί. Μαζί της κουβαλούσε ως καύχημα τις επιστολές αυτές που είχαν αποδέκτη τη θεία της όμως οι φύλακες του νοσοκομείου κράτησαν τα προσωπικά της αντικείμενα.

Ερωτική επιστολή του Κωστή Παλαμά προς την Ισαβέλλα

Ανάμεσα από τα ερωτικά γράμματα του Κωστή Παλαμά και τα πιστοποιητικά εισαγωγής του Γεωργίου Βιζυηνού, υπάρχουν δεκάδες επιστολές του Έλληνα λόγιου και πρώτου προέδρου της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής Δημήτριου Βικέλα. «Μετά τον θάνατο του Ζώρζη Δρομοκαΐτη, ο οποίος διέθεσε τα χρήματα για την ανέγερση του ψυχιατρείου, ο Δημήτριος Βικέλας που βρισκόταν στη Γαλλία έστειλε οδηγίες για την ανέγερση του κτιρίου. Είχε εμπειρία από ψυχιατρεία διότι η σύζυγός του νοσηλευόταν σ’ένα τέτοιο νοσοκομείο στη Γαλλία», επισημαίνει ο κ. Παντελάκης.

Ιστορία της ψυχιατρικής

Μέσα στο κτίριο του μουσείου ο επισκέπτης έρχεται αντιμέτωπος με παλιές, καταδικαστέες πλέον από την επιστημονική κοινότητα, πρακτικές τις οποίες χρησιμοποιούσαν οι γιατροί  προκειμένου να «θεραπεύσουν» τους ψυχικά νοσούντες. Οι ζουρλομανδύες και η μέθοδος της ψυχρολουσίας είναι κάποιες από αυτές. «Χρησιμοποιώντας πήλινες κάνουλες οι γιατροί έριχναν με μεγάλη πίεση πάγο στα σώματα των ασθενών. Τότε δεν υπήρχαν φάρμακα και οι ψυχίατροι πίστευαν πως με αυτό το σοκ ο οργανισμός του ψυχασθενούς θα συνερχόταν. Μετά την ψυχρολουσία έβαζαν τους ασθενείς να περπατούν για δέκα περίπου λεπτά προκειμένου να κυκλοφορήσει ξανά το αίμα στο σώμα τους. Η πρακτική αυτή άρχισε να εφαρμόζεται το 1903 και στο μουσείο ο επισκέπτης θα βρει εκτός από τις πήλινες κάνουλες και ειδικό εγχειρίδιο της εποχής για γιατρούς και νοσηλευτές», υπογραμμίζει ο κ. Παντελάκης.

Μέσα από αυτές τις κάνουλες έριχναν πάγο με πίεση στα σώματα των ψυχικά ασθενών

 

Ζουρλομανδύας

Στα τέλη της δεκαετίας του ’30 δύο Ιταλοί ψυχίατροι εφεύρουν τη μέθοδο του ηλεκτροσοκ, η οποία πολύ σύντομα εξαπλώνεται στην Αμερική και αργότερα στην Ευρώπη. Στο Δρομοκαΐτειο το ηλεκτροσοκ έχει καταργηθεί τα τελευταία 30 χρόνια, ωστόσο, στο μουσείο υπάρχουν όλες οι συσκευές που χρησιμοποιούσαν οι γιατροί του νοσοκομείου στο παρελθόν προκειμένου να διοχετεύσουν ηλεκτρικό ρεύμα στον εγκέφαλο των ψυχικά ασθενών. «Έχουν δει πολλά τα μάτια μου όσα χρόνια δουλεύω εδώ. Ευτυχώς η επιστήμη προχώρησε και πλέον τα φάρμακα κάνουν θαύματα», καταλήγει ο κ. Παντελάκης.

Ο Βαλεντίνο Ίλβες το 1952 ζωγραφίζει σε θάλαμο του νοσοκομείου

 

Η πρώτη συσκευή ηλεκτροσόκ που χρησιμοποιήθηκε στο Δρομοκαΐτειο

 

*Στην κεντρική εικόνα του κειμένου βλέπετε τη γενική άποψη του Δρομοκαΐτειου το 1902. Στο βάθος η μικρή τότε Αθήνα και ο χωματόδρομος που διασχίζει είναι η αρχέγονη Iερά Οδός.